Zadośćuczynienie przysługujące ofierze mobbingu na podstawie przepisów prawa pracy.
Według wyników badań lekarskich mobbing może być przyczyną nie tylko zaburzeń psychicznych – zakłócenia koncentracji, stanów zwątpienia, stanów lękowych, depresji oraz prób samobójczych, lecz także chorób układu krążenia, zawałów serca i chorób nowotworowych. Podstawowe cechy mobbingu wg. H. Leymana, to między innymi działania zaburzające możliwość komunikowania się ofiary ze współpracownikami czy przełożonymi, działania majce na celu zaburzenie społecznego odbioru dręczonego pracownika.
Zgodnie z art. 943 § 3 Kodeksu pracy pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Roszczenie o zadośćuczynienie nie jest uwarunkowane samym stosowaniem mobbingu, ale jego skutkami w postaci rozstroju zdrowia pracownika. Mówiąc inaczej, zadośćuczynienie przysługuje nie za samo stosowanie mobbingu, ale za jego następstwa w postaci rozstroju zdrowia. Ciężar dowodu, że pracownik podlegał mobbingowi, i że wskutek tego doznał rozstroju zdrowia, spoczywa na pracowniku. Stosowanie mobbingu, wystąpienie w związku z tym rozstroju zdrowia, stopień zaawansowania tego rozstroju musi w toku postępowania wykazać pracownik.
Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że zadośćuczynienie z art. 943§ 3 kp obejmuje odszkodowanie zarówno za szkodę majątkową, tj. następstwa krzywdy, takie jak:
- wydatki w postaci koniecznego leczenia osoby, która była mobbingowana;
- wydatki związane z potrzebą przekwalifikowania się do innego zawodu konieczną z powodu rozstroju zdrowia;
- rentę w razie utraty zdolności do pracy wskutek mobbingu
jak i niemajątkową, które zaistniały w sferze psychicznej osoby poszkodowanej.
Art. 943§ 3 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Z brzmienia tego przepisu wynika, że pracownik ma roszczenie do pracodawcy o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w każdym wypadku, gdy doznał rozstroju zdrowia wskutek mobbingu. Pracodawca ponosi tę odpowiedzialność nawet wówczas, gdy podjął odpowiednie działania prewencyjne, natychmiast zareagował na sygnał wystąpienia mobbingu i przedsięwziął wszelkie niezbędne kroki, aby położyć temu zjawisku kres. Dla ustalenia odpowiedzialności pracodawcy, nie ma także znaczenia czy podjął on działania, by w przedsiębiorstwie istniały reguły mające przeciwdziałać wystąpieniu moobbingu. Postawa pracodawcy wobec zjawiska mobbingu nie będzie miała także wpływu na wysokość zasądzanego zadośćuczynienia, która będzie zrelatywizowana głównie do stopnia stwierdzającego u pracownika rozstroju zdrowia, którego źródłem był mobbing.
Zadośćuczynienie przysługujące ofierze mobbingu na podstawie przepisów prawa cywilnego.
Gdy mobbingowi zostaje poddana osoba niebędąca pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, podstawę zadośćuczynienia za wywołanie rozstroju zdrowia osoba poszkodowana może dochodzić na podstawie przepisów prawa cywilnego.
Zgodnie z zasadą zupełnego odszkodowania obie postacie szkody majątkowa i niemajątkowa, powinny zostać naprawione. Zgodnie z art. 445 § 1 oraz art. 448 Kodeksu cywilnego przewidziana jest możliwość dochodzenia zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy wskutek czynu niedozwolonego nastąpiło uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Dochodzenie tego zadośćuczynienia jest jednak możliwe tylko wówczas, gdy spełnione są ustalone w Kodeksie cywilnym przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej określonego podmiotu za ten czyn. Oznacza to, że na podstawie przepisu art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego zadośćuczynienie pieniężne przysługuje w razie naruszenia jednego z dóbr osobistych. Podstawowym chronionym dobrem jest w tym przypadku zdrowie.
Przyczyn wywołania rozstroju zdrowia może być wiele. Długotrwałe utrzymujący się stan napięcia może prowadzić do zaburzeń na tle psychicznym, nerwic oraz depresji. Stan napięcia może także prowadzić do chorób układu krążenia, a także wrzodów i chorób układu trawiennego.
Zadośćuczynienie pieniężne ma na celu przede wszystkim złagodzenie cierpień spowodowanych uszkodzeniem ciała bądź rozstrojem zdrowia. Dotyczy to zarówno cierpień fizycznych i psychicznych, zarówno tych już doznanych, jak i tych, które zapewne wystąpią w przyszłości. Ma więc ono charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za całą krzywdę doznaną przez poszkodowanego, mowa jest bowiem o „odpowiedniej sumie tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”, przyznaną jednorazowo. Prawomocne zasądzenie tego zadośćuczynienia, mimo pogorszenia się stanu zdrowia poszkodowanego, wyłącza możliwość przyznania mu dalszego zadośćuczynienia, poza już zasądzonym, chyba, że ujawni się nowa krzywda, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy poprzedniego sporu.
Pracownik w celu ochrony swoich dóbr osobistych może wybierać spośród środków prawnych zawartych w Kodeksie pracy, jak i w Kodeksie cywilnym. Nie ma jednak możliwości łączenia roszczeń z art. 445 Kodeksu cywilnego i art. 943 § 3 Kodeksu pracy przysługujących względem tej samej osoby. Prześladowany pracownik może wówczas dochodzić tylko jednego zadośćuczynienia pieniężnego za rozstrój zdrowia na podstawie szczególnego unormowania w art. 943 § 3 Kodeksie pracy. Wysokość odszkodowania nie może być wówczas niższa niż minimalna płaca. Należy także pamiętać, że odpowiedzialność pracodawcy wynika z naruszenia przez niego obowiązku zapobiegania mobbingowi